KEBEBASAN BERAGAMA OTORITAS KEAGAMAAN DALAM PEMIKIRAN MUSTAFA AKYOL

Authors

Rifqah Najwa Azizah,
Syarif Hidayatullah State Islamic University Jakarta image/svg+xml

Keywords:

KEBEBASAN BERAGAMA, OTORITAS KEAGAMAAN, MUSTAFA AKYOL

Synopsis

Buku ini lahir dari kegelisahan intelektual terhadap salah satu persoalan paling mendasar dalam wacana keislaman kontemporer, yaitu relasi antara kebebasan individu dan otoritas keagamaan. Di berbagai ruang kehidupan Muslim, kebebasan personal kerap berhadapan dengan intervensi otoritas agama, baik melalui fatwa, lembaga keagamaan, maupun praktik sosial yang bersifat mengikat dan normatif.

Berangkat dari persoalan tersebut, buku ini berupaya mengungkap dan menjelaskan konsep kebebasan dalam Islam sebagaimana dipikirkan oleh Mustafa Akyol, seorang pemikir Muslim kontemporer yang secara konsisten memperjuangkan kebebasan individu dalam kerangka keimanan. Kajian ini menelusuri ruang-ruang di mana kebebasan dan otoritas keagamaan saling berjumpa, berseberangan, bahkan berpotensi untuk dipertemukan secara konstruktif.

Kajian ini menggunakan teori kebebasan dan self-ownership dari Robert Nozick sebagai pisau analisis, serta melakukan analisis isi terhadap karya-karya utama Mustafa Akyol, seperti Reopening Muslim Minds, Islam without Extremes, dan Why, as a Muslim, I Defend Liberty. Melalui pembacaan kritis atas karya-karya tersebut,  Akyol menawarkan model pemikiran Islam yang lebih rasional dan terbuka, yang menempatkan otonomi individu sebagai fondasi penting dalam kehidupan beragama. Dalam pandangan Akyol, setiap individu memiliki hak atas dirinya sendiri, hak untuk berpikir, meyakini, menafsirkan, dan mengekspresikan pandangan keagamaannya tanpa intervensi otoritas yang bersifat memaksa.

Pembahasan dalam buku ini menegaskan bahwa perdebatan mengenai kebebasan dan otoritas dalam Islam bukanlah persoalan sederhana. Ia merupakan medan dialektika yang terus bergerak, bergantung pada pertemuan antara rasionalitas, syariah, konteks sosial, serta tuntutan zaman.

Chapters

  • PRAKATA PENULIS
  • DAFTAR ISI
  • BAB I PENDAHULUAN
  • BAB II KEBEBASAN DAN OTORITAS KEAGAMAAN
  • BAB III BIOGRAFI MUSTAFA AKYOL
  • BAB IV PEMBATASAN KEBEBASAN DAN OTORITAS KEAGAMAAN
  • BAB V KEBEBASAN DAN LANDASAN OTORITAS KEAGAMAAN
  • BAB VI PENUTUP
  • DAFTAR PUSTAKA
  • DAFTAR PUSTAKA 215 GLOSARIUM
  • INDEKS
  • PROFIL PENULIS

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Rifqah Najwa Azizah,, Syarif Hidayatullah State Islamic University Jakarta

Rifqah Najwa Azizah, lahir di Bandung pada tanggal 02 Oktober, tahun 1998. Penulis merupakan anak ke-2 dari empat bersaudara dari pasangan Dr. Fadhlullah M. Said, M.A dan Wahidah Rosyadah, S.Pd. Pendidikan formal di mulai dari TK, SD tahun dan SMP Plus Babussalam Bandung sejak 2003-2013, melanjutkan pendidikan tingkat menengah atas di Madrasah Aliyah (MA) Mu’allimaat Muhammadiyah Yogyakarta (2013–2016), dan kemudian menempuh studi strata satu (S1) pada Program Studi Aqidah dan Filsafat Islam, Fakultas Ushuluddin, Universitas Islam Negeri (UIN) Syarif Hidayatullah Jakarta (2016–2021) dan melanjutkan studi magister (S2) di Sekolah Pascasarjana Program Studi Magister Pengkajian Islam, konsentrasi Pemikiran Islam, UIN Syarif Hidayatullah Jakarta. Di luar pendidikan formal, aktif mengikuti kegiatan pengembangan intelektual, di antaranya sebagai peserta dalam program Kelas Kader Pemikiran Islam Indonesia yang diselenggarakan oleh Lembaga Studi Agama dan Filsafat (LSAF) dan Paramadina pada tahun 2021–2023.

References

Buku

Abduh, Muhammad. Risalah Tauhid. Diterjemahkan oleh Firdaus. Jakarta: Bulan Bintang, 1972.

Abou El Fadl, Khaled. Atas Nama Tuhan. Jakarta: Serambi Ilmu Semesta, 2004.

Adamson, Peter, dan Matteo Di Giovanni. Interpreting Averroes: Critical Essays. Cambridge: Cambridge University Press, 2019.

Akhtar, Shabbir. The Quran and the Secular Mind A Philosophy of Islam. London: Routledge, 2008.

Akyol, Mustafa. Islam tanpa Ekstremisme Potret Seorang Muslim untuk Kebebasan. Jakarta: PT Alex Media Komputindo, 2014.

———. Islam without extremes: A Muslim Case for Liberty. New York: W.W. Norton & Company, 2011.

———. Reopening Muslim minds: a Return to Reason, Freedom, and Tolerance. New York: St. Martin’s Essentials, 2021.

———. Reopening Muslim Minds Kembali ke Nalar, Kebebasan, dan Toleransi. Disunting oleh Nina Nurmila. Bandung: Mizan Media Utama, 2022.

———. Why, as a Muslim, I Defend Liberty. Washington, DC: Cato Institute, 2021.

Akyol, Taha, dan İlber Ortaylı. Tarihin Gölgesinde. Istanbul: Ti̇maş Yayinlari, 2011.

A’la, Abd. “Percakapan dengan Abd A’la.” Dalam Membela Kebebasan Beragama Percakapan tentang Sekularisme, Liberalisme, dan Pluralisme (Buku 1). Jakarta: Democracy Project, 2011.

Alatas, Ismail Fajrie. What Is Religious Authority? Menyemai Sunnah, Merangkai Jamaah. Disunting oleh Muhammad Irsyad Rafsadie. Bandung: Mizan Media Utama, 2024.

Al-Attas, Muhammad Naquib. Risalah untuk Kaum Muslimin. Kuala Lumpur: Institut Antarbangsa Pemikiran dan Tamadun Islam (ISTAC), 2001.

Albert, Hournai. Pemikiran Liberal di Dunia Arab. Diterjemahkan oleh Suparno. Bandung: Mizan, 2004.

Alwani, Taha Jabir al-. Issues in Contemporary Islamic Thought. London: International Institute of Islamic Thought, 2005.

Anjum, Ovamir. Politics, Law, and Community in Islamic Thought. New York: Cambridge University Press, 2012.

An-Na’im, Abdullahi Ahmed. Islam and the Secular State: Negotiating the Future of Shari`a. Cambridge, Massachusetts, dan London: Harvard University Press, 2008.

An-Na’im, Abdullahi Ahmed, dan Mohammed Arkoun Dkk. Dekonstruksi Syariah (II): Kritik Konsep, Penjelajahan Lain. Diterjemahkan oleh Farid Wajidi. Yogyakarta: Lkis Pelangi Aksara, 2012.

Anwar, Syamsul. Studi Hukum Islam Kontemporer. Yogyakarta: UAD Press, 2007.

Arkoun, Mohamed. “Rethinking Islam.” Dalam Wacana Islam Liberal Pemikiran Islam Kontemporer tentang Isu-isu Global, disunting oleh Charles Kurzman, diterjemahkan oleh Bahrul Ulum. Jakarta: Paramadina, 2021.

Assyaukanie, Luthfi. “Pengkafiran di Era Pemikiran: Matinya Kebebasan dan Akal-Pikiran.” Dipresentasikan pada Nurcholish Madjid Memorial Lecture, Pusat Studi Islam dan Kenegaraan (PSIK), Universitas Paramadina, 2006.

Asymawy, Muhammad Said. “Jalan Menuju Tuhan.” Dalam Syariat Islam Pandangan Muslim Liberal. Jakarta: Jaringan Islam Liberal dan The Asia Foundation, 2003.

Averroes. Averroes’ Tahafut Al-Tahafut (The Incoherence of the Incoherence) Volume I and II. Diterjemahkan oleh Simon Van Den Berg. Oxford: The E. J. W. Gibb Memorial Trust, 2012.

Averroës. Averroes, the Decisive Treatise: The Connection Between Islamic Religious Law and Philosophy. Disunting oleh Massimo Campanini. New Jersey: Gorgias Press, 2017.

Azra, Azyumardi. “Kebebasan Bergama dan Keyakinan: Sekapur Sirih.” Dalam Kebebasan Beragam atau Berkeyakinan: Seberapa Jauh? Sebuah Referensi tentang Prinsip-Prinsip dan Praktik, disunting oleh Tore Lindholm, W. Cole Durham Jr, dan Bahia G. Tahzib Lie. Jakarta: Kanisius, 2010.

———. Konteks Berteologi di Indonesia Pengalaman Islam. Jakarta: Paramadina, 1999.

———. Reposisi Hubungan Agama dan Negara Merajut Kerukukunan Antarumat. Jakarta: Penerbit Buku Kompas, 2002.

Bagus, Lorens. Kamus Filsafat. Jakarta: Gramedia, 1996.

Ball, Terence, Richard Dagger, dan Daniel I O’Neill. Ideals and Ideologies: A reader. London: Routledge, 2016.

Bertens, Kees. Filsafat Barat Kontemporer Prancis. Jakarta: PT Gramedia Pustaka Utama, 2014.

Cillis, Maria De. Free Will and Predestination in Islamic Thought: Theoretical Compromises in the Works of Avicenna, al-Ghazali and Ibn’Arabi. London: Routledge, 2013.

Cox, Harvey. The Secular City Secularization and Urbanization in Theological Perspective. New York: Macmillan Publishing Company, 1966.

Craig, Edward. The Shorter Routledge Encyclopedia of Philosophy. London: Routledge, 2005.

Creswell, John W. Research Design Pendekatan Kualitatif, Kuantitatif, dan Mixed. Disunting oleh Achmad Fawaid. Yogyakarta: Pustaka Pelajar, 2010.

Dawson, Hannah, dan Annelien de Dijn. Rethinking Liberty Before Liberalism. New York: Cambridge University Press, 2022.

Effendi, Djohan. “Harus Ada Kebebasan Tidak Bergama.” Dalam Wajah Liberal Islam di Indonesia, disunting oleh Luthfi Assyaukanie. Jakarta: Teater Utan Kayu, 2022.

———. “Percakapan dengan Djohan effendi.” Dalam Membela Kebebasan Beragama Percakapan tentang Sekularisme, Liberalisme, dan Pluralisme (Buku 1), disunting oleh Budhy Munawar Rachman. Jakarta: Democracy Project, 2011.

El-Droubie, Riadh. “Authority and Freedom in Islam.” Dalam Freedom and Authority in Religions and Religious Education, editor Gates, Brian 42–50. London, Oxford, New York, New Delhi, Sydney: Bloomsbury, 2016.

Fakih, Zainun Kamal, “Percakapan dengan Zainun Kamal,” dalam Membela Kebebasan Beragama Percakapan tentang Sekularisme, Liberalisme, dan Pluralisme (Buku 4), ed. oleh Budhy Munawar-Rachman. Jakarta: Democracy Project, 2011.

Faqihuddin, Ahmad. Dinamika Pemikiran Islam di Indonesia. Yogyakarta: Penerbit Karya Bakti Makmur (KBM) Indonesia, 2023.

Fouda, Farag. Kebenaran yang Hilang: Sisi Kelam Praktik Politik dan Kekuasaan dalam Sejarah Kaum Muslimin. Diterjemahkan oleh Novriantoni. Jakarta: Balai Penelitian dan Pengembangan Agama Jakarta Bekerjasama dan Yayasan Wakaf Paramadina, 2007.

Fukuyama, Francis. Liberalism and its Discontents. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2022.

Gaborieau, Marc. “The Redefinition of Religious Authority Among South Asian Muslims From 1919 To 1956.” Dalam Varieties of Religious Authority: Changes and Challenges in 20th Century Indonesian Islam, disunting oleh Azyumardi Azra dan Nico J G Kaptein. Pasir Panjang: International Institute for Asian Studies, 2010.

Gerber, Haim. Islamic Law and Culture, 1600-1840. Leiden: Brill, 1999.

Ghannouchi, Rached. On Muslim Democracy: Essays and Dialogues. New York: Oxford University Press, 2023.

Goodman, Lenn E. Islamic Humanism. New York: Oxford University Press, 2005.

Haddad, Yuonne. “Muhammad Abduh: Perintis Pembaruan Islam.” Dalam Para Perintis Zaman Baru Islam, disunting oleh Ali Rahnema, diterjemahkan oleh Ilyas Hasan. Bandung: Mizan, 1996.

Hadi WM, Abdul. “Percakapan dengan Abdul Hadi WM.” Dalam Membela Kebebasan Beragama Percakapan tentang Sekularisme, Liberalisme, dan Pluralisme (Buku 1). Jakarta: Democracy Project, 2011.

Hajriyanto, Thohari. “Islam, Urusan Kemanusian dan Kebangsaan.” Dalam Islam dan Urusan Kemanusiaan, disunting oleh Zezen Zainal Mutaqin dan Hilman Latief. Jakarta: PT Serambi Ilmu Semesta, 2015.

Hanafi, Hasan. Studi Filsafat 2. Disunting oleh Miftah Faqih. Yogyakarta: LKis, 2015.

Hashim Kamali, Mohammad. Freedom of Expression in Islam. Cambridge: The Islamic Texts Society, 1997.

Herry Priyono, B. Kebebasan, Keadilan, dan Kekuasaan: Filsafat Politik and What it is All About. Disunting oleh Karlina Supelli dan H. Angga Indraswara. Jakarta: Kompas, 2022.

Hobbes, Thomas. Leviathan. Cambridge: Cambridge University Press, 1996.

Hodgson, Marshall. The Venture of Islam Clasical Age. Vol. 1. Chicago And London: The University of Chicago Press, 1977.

Husaini, Adian. Wajah Peradaban Barat: dari Hegemoni Kristen ke Dominasi Sekular-Liberal. Jakarta: Gema Insani Press, 2005.

Ibn, ‘Abd al-Barr. Al-Tamhīd Lima fi al-Muwatta’ min al-Ma’āni wa al-Asānīd. Vol. 18. al-Maghrib: Wizārat ‘Umūm al-Awqāf wa al-Syu’ūn al-Islāmiyyah, 1967.

Ibn Ashur, Muhammad Thahir. Al-Tahrīr wa-l-Tanwīr. Vol. 1. Tunisia: Dar al‑Tunisiyah, 1984.

Ibn Sulayman, Muqatil. Tafsīr Muqātil ibn Sulaymān. Vol. 1. Beirut, Lebanon: Muasasah al-Tarikh al-’Arabi, 2002.

Ibnu Rusyd. Dialektik Rasionalitas Akal dan Transendensi Wahyu: Titik Temu Dialogis-Produktif Filsafat dan Agama. Diterjemahkan oleh Aksin Wijaya dan Mansur. Yogyakarta: IRCiSod, 2025.

Iqbal, Muhammad. Rekonstruksi Pemikiran Religius dalam Islam. Bandung: PT Mizan Pustaka, 2016.

Izutsu, Toshihiko. The Concept of Belief in Islamic Theology. Kuala Lumpur: Islamic Book Trust, 2006, 2006.

Jabiri, Mohammed Abed al-. Democracy, Human Rights and Law in Islamic Thought. London: Bloomsbury Publishing, 2012.

Kamali, Hashim. Membumikan Syariah. Disunting oleh Miki Salman. Bandung: PT Mizan Publika, 2013.

Kamali, Mohammad Hashim. Shari’ah Law: An Introduction. Oxford: Oneworld Publications 2008.

Kaminski, Joseph J. Islam, Liberalism, and Ontology: A Critical Re-evaluation. London: Routledge, 2021.

Kartanegara, Mulyadhi. Lentera Kehidupan Panduan Memahami Tuhan, Alam, dan Manusia. Bandung: Mizan, 2017.

Khallaf, Syaikh Abdul Wahhab. Ijtihad dalam Syariat Islam. Jakarta: Pustaka Al-Kautsar, 2015.

Kiswati, Tsuroya. Al Juwaini: Peletak dasar Teologi Rasional dalam Islam. Jakarta: Erlangga, 2015.

Klevesath, Lino. “Religious Freedom in Current Political Islam: The Writings of Rachid al-Ghannouchi and Abu al-‘Ala Madi.” Dalam Demokratie und Islam: Theoretische und Empirische Studien, 45–64. Berlin: Springer, 2014.

Kraemer, Joel L. Renaisans Islam: Kebangkitan Intelektual dan Budaya pada Abad Pertengahan. Diterjemahkan oleh Asep Saefullah. Cet. 1. Bandung: Mizan, 2003.

Kuru, Ahmet T. Islam, Otoritarianisme, dan Ketertinggalan. Jakarta: Gramedia, 2021.

Kurzman, Charles. “Islam Liberal dan Konteks Islaminya.” Dalam Wacana Islam Liberal Pemikiran Islam Kontemporer tentang Isu-isu Global, disunting oleh Charles Kurzman. Jakarta: Paramadina, 2001.

Kymlicka, Will. Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights. Oxford: Oxford University Press, 1995.

Lange, Christian. “Power, Orthodoxy, and Salvation in Classical Islamic Theology.” Dalam Islamic Studies in the Twenty-First Century, disunting oleh Léon Buskens dan Annemarie van Sandwijk, 135–60. Transformations and Continuities. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2016.

Locke, John. Second Treatise of Government. Cambridge: Hackett Publishing Company, 1980.

Maarif, Ahmad Syafii. “Masa Depan Kebebasan dan Kerukunan Beragama di Indonesia.” Dalam Kebebasan Beragam atau Berkeyakinan: Seberapa Jauh? sebuah Referensi tentang Prinsip-prinsip dan Praktik, disunting oleh Tore Lindholm, W. Cole Durham Jr, dan Bahia G. Tahzib Lie. Jakarta: Kanisius, 2010.

———. “Percakapan dengan Ahmad Syafii Maarif.” Dalam Membela Kebebasan Beragama Percakapan tentang Sekularisme, Liberalisme, dan Pluralisme (Buku 1). Jakarta: Democracy Project, 2011.

———. Peta Bumi Intelektualisme Islam di Indonesia. Cet. 3. Bandung: Mizan, 1995.

Madjid, Nurcholish. Islam, Kemodernan, dan Keindonesiaan. Bandung: Mizan Pustaka, 2008.

Mallarangeng, Rizal. “Demokrasi dan Liberalisme.” Dalam Membela Kebebasan Percakapan tentang Demokrasi Liberal, disunting oleh Hamid Basyaib. Jakarta: Pustaka alvabet, 2006.

March, Andrew F. Islam and Liberal Citizenship the Search for an Overlapping Consensus. Oxford: Oxford University Press, 2009.

Maududi, Abu A’la al-. Hukum dan Konstitusi Sistem Politik Islam. Diterjemahkan oleh Asep Hikmat. Cet-1. Bandung: Mizan, 1990.

Mawardi, Imam al-. Ahkam Sulthaniyah: Sistem Pemerintahan Khilafah Islam. Diterjemahkan oleh Khalifurrahman Fath dan Fathurrahman. Jakarta: Qisthi Press, 2016.

Mernissi, Fatima. Islam dan Antologi Ketakutan Demokrasi. Disunting oleh Amiruddin Arrani. Yogyakarta: LKis, 2001.

Mill, John Stuart. On Liberty. Disunting oleh David Bromwich dan George Kateb. London: Yale University Press, 2003.

Moussavi, Ahmad. “Teori Wilayat Faqih: Asal Mula dan Penampilannya dalam Literatur-Hukum Syiah.” Dalam Masalah-masalah Teori Politik Islam, disunting oleh Mumtaz Ahmad, diterjemahkan oleh Ena Hadi. Bandung: Mizan, 1993.

Munawar-Rachman, Budhy. “Basis Teologi Persaudaraan antar Agama.” Dalam Wajah Liberal Islam di Indonesia, disunting oleh Luthfi Assyaukanie. Jakarta: Jaringan Islam Liberal, 2002.

———, ed. Karya Lengkap Nurcholish Madjid. Jakarta: Nurcholish Madjid Society, 2020.

———. “Percakapan dengan Budhy Munawar-Rachman.” Dalam Membela Kebebasan Beragama Percakapan tentang Sekularisme, Liberalisme, dan Pluralisme (Buku 1), disunting oleh Budhy Munawar Rachman. Jakarta: Democracy Project, 2011.

———. Islam dan Liberalisme. Disunting oleh Moh. Shofan. Jakarta: Friedrich Naumann Stiftung, 2011.

Muthahhari, Murtadha. Manusia Seutuhnya Studi Kritis atas Berbagai Pandangan Filsafat, Irfan, dan Teori Sosial Modern, trans. oleh Abdillah Hamid Ba’abud Jakarta: Sadra International Institute, 2012.

———. Keadilan Ilahi Asas Pandangan-Dunia Islam, trans. oleh Al’-Adl Al-Ilahiy. Bandung: Mizan Media Utama, 2009.

Nashir, Haedar. Islam Syariat Reproduksi Salafiyah Ideologis di Indonesia. Bandung: Mizan Media Utama, 2013.

Nasr, Sayyed Vali Reza. “Maududi dan Jama’at Islami: Asal-usul, Teori dan Praktik Kebangkitan Islam.” Dalam Para Perintis Zaman Baru Islam, disunting oleh Ali Rahnema. Bandung: Mizan, 1996.

Nasr, Seyyed Hossein, dan Oliver Leaman, ed. Ensiklopedi Tematis Filsafat Islam: Buku Pertama. Bandung: Penerbit Mizan, 2003.

Nasution, Harun. Akal dan Wahyu dalam Islam. Jakarta: UI-Press, 2011.

———. Falsafat Agama. Jakarta: Bulan Bintang, 2003.

———. Muhammad Abduh dan Teologi Rasional Mu’tazilah. Jakarta: UI-Press, 2006.

———. Teologi Islam: Aliran- aliran Sejarah Analisa Perbandingan. Jakarta: UI-Press, 2008.

Nowak, Manfred, dan Tanja Vospernik. “Pembatasan-pembatasan yang diperbolehkan terhadap Kebebasan Beragama.” Dalam Kebebasan Beragam atau Berkeyakinan: Seberapa Jauh? Sebuah Referensi tentang Prinsip-prinsip dan Praktik, disunting oleh Tore Lindholm, W. Cole Durham Jr, dan Bahia G. Tahzib Lie. Jakarta: Kanisius, 2010.

Nozick, Robert. Anarchy, State, and Utopia. New York: Basic Books, 2013.

Nurcholish, Madjid. “Cendekiawan dan Religiusitas.” Dalam Karya Lengkap Nurcholish Madjid, disunting oleh Budhy Munawar-Rachman. Jakarta: Nurcholish Madjid Society, 2020.

Permata, Ahmad-Norma. Institusionalisasi Vs Rasionalisasi; Dialektika Agama Dan Peradaban. Yogyakarta: IRCiSod, 2020.

Peters, F.E. Muhammad and the Origins of Islam. Albany: State University of New York. Press, 1994.

Qardhawi, Yusuf. Fatwa antara Ketelitian dan Kecerobohan. Disunting oleh Subhan. Diterjemahkan oleh As’ad Yasin. Cet-1. Jakarta: Gema Insani Press, 1997.

———. Membumikan Syariat Islam Keluwesan Aturan Ilahi untuk Manusia. Diterjemahkan oleh Ade Nurdin. Bandung: Mizan Media Utama, 2003.

Rahman, Fazlur. History of Religion Islam. 1 ed. New York Chicago San Francisco: Holt, Rinehart and Winston, 1966.

———. Islam & Modernity: Transformation of an Intellectual Tradition. Chicago: The University of Chicago Press, 1982.

Rakhmat, Jalaluddin. Dahulukan Akhlak di atas Fiqih. Bandung: PT Mizan Publika, 2007.

Raysuni, Ahmad al. Imam Al-Shatibi’s Theory of the Higher Objectives and Intents of Islamic Law. London: International Institute of Islamic Thought (IIIT), 2005.

Raz, Joseph. The Morality of Freedom. Oxford: Clarendon Press, 1986.

Riadh el-Droubie. “Authority and Freedom in Islam.” Dalam Freedom and Authority in Religions and Religious Education, disunting oleh B. Gates. London: Bloomsbury Publishing, 2016.

Ro’uf, Abdul Mukti. Kritik Nalar Arab Muhammad ’Abid al-Jabiri. Yogyakarta: LKis, 2018.

Rumadi. “Kritik Wacana Agama Sebagai Gerakan Pemikiran Islam Kontemporer.” Dalam Pemikiran Islam Kontemporer di Indonesia, disunting oleh Adnan Mahmud, M. Sahjad Aksan, dan M. Adib Abdurshomad. Yogyakarta: Pustaka Pelajar, 2012.

Russel, Bertrand. Sejarah Filsafat Barat. Diterjemahkan oleh Sigit Jatmiko. Yogyakarta: Pustaka Pelajar, 2002.

Saeed, Abdullah, dan Hasan Saeed. Freedom of Religion, Apostasy and Islam. London: Routladge, 2004.

Saphiro, Ian. Evolusi Hak dalam Teori Liberal. Diterjemahkan oleh Masri Maris. Jakarta: Yayasan Obor Indonesia, 2006.

Shahrour, Muhammad. Islam and Humanity - Consequences of a Contemporary Reading: First Authorized English Translation of Al-Islam Wa-I-Insan. Berlin: Gerlach Press, 2017.

Shariati, Ali. “Islam dan Kemanusiaan.” Dalam Wacana Islam Liberal Pemikiran Islam Kontemporer tentang Isu-isu Global, disunting oleh Charles Kurzman, 299–317. Jakarta: Paramadina, 2001.

Shihab, M. Quraish. Islam & Kebangsaan: Tauhid, Kemanusiaan, dan Kewarganegaraan. Jakarta: Lentera Hati Group, 2020.

———. Logika Agama: Kedudukan Wahyu & Batas-batas Akal dalam Islam. Jakarta: Lentera Hati, 2005.

Siedentop, Larry. Inventing the Individual: The Origins of Western Liberalism. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press, 2014.

Sirry, Mun’im. Think Outside the Box (Membebaskan Agama dari Penjara Konservatisme). Yogyakarta: Suka Press, 2024.

———. Tradisi Intelektual Islam: Rekonfigurasi Sumber Otoritas Agama. Malang: Madani, 2015.

Shaw, Ezel Kural, dan Stanford J. Shaw, ed. “The Era of Modern Reform: The Tanzimat, 1839–1876.” Dalam History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2: Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808–1975, 2:55–171. Cambridge: Cambridge University Press, 1977.

Sjadzali, Munawir. Islam and Govermental System. Jakarta: Indonesian-Netherlands Cooperation in Islamic Studies (INIS), 1991.

Soroush, Abdul Karim. Menggugat Otoritas dan Tradisi Agama. Disunting oleh Mahmoud Sadri dan Ahmad Sadri. Bandung: Mizan, 2000.

———. Menggugat Otoritas dan Tradisi Agama. Disunting oleh Mahmoud Sadri dan Ahmad Sadri. Bandung: Mizan, 2000.

Sugiyono. Metode Penelitian Kuantitatif, Kualitatif, dan R&D. Bandung: Alfabeta, 2013.

Suhelmi, Ahmad. Pemikiran Politik Barat Kajian Sejarah Perkembangan Pemikiran Negara, Masyarakat dan Kekuasaan. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama, 2004.

Sukidi, Sukidi. Teologi Inklusif Cak Nur. Jakarta: Penerbit Buku Kompas, 2001.

Magnis-Suseno, Franz. Etika Dasar Masalah-Masalah Pokok Filsafat Moral. Yogyakarta: Kanisius, 1989.

Syahristānī, Ahmad al-. al-Milal wa al-Niḥal: Aliran-aliran Teologi dalam Islam. Diterjemahkan oleh Syuaidi Asy’ari. Bandung: PT Mizan Pustaka, 1984.

Syahrur, Muhammad. Tirani Islam: Genealogi Masyarakat dan Negara. Diterjemahkan oleh Saifuddin Zuhri. Yogyakarta: LKis, 2003.

Tayob, Abdukader. “The Role and Identity of Religious Authorities in the Nation State.” Dalam Varieties of Religious Authority: Changes and Challenges in 20th Century Indonesian Islam, disunting oleh Azyumardi Azra, Kees Van Dijk, dan Nico J G Kaptein, 73–92. Pasir Panjang: Institute of Southeast Asian Studies, 2010.

Wael, Abu. Freedom in the Arab World Concepts and Ideologies in Arabic Thought in the Nineteenth Century. Cambridge: Cambridge University Press, 2016.

Wahib, Ahmad. Pergolakan Pemikiran Islam Catatan Harian Ahmad Wahib. Disunting oleh Djohan Effendi dan Ismet Natsir. Jakarta: Democracy Project, 1988

Wahid, Abdurrahman. “Percakapan dengan Abdurrahman Wahid.” Dalam Membela Kebebasan Beragama Percakapan tentang Sekularisme, Liberalisme, dan Pluralisme (Buku 1), disunting oleh Budhy Munawar-Rachman. Jakarta: Democracy Project, 2011.

Watt, W. Montgomery. Early Islam: Collected Articles. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1990.

Watt, William Montgomery. Islamic Political Thought. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2019.

Wright, Robin. “Islam dan Demokrasi Liberal: Dua Visi Reformasi.” dalam Mun’im A. Sirry (ed.), Islam Liberalisme dan Demokrasi: Membangun Sinergi Warisan Sejarah, Doktrin, dan Konteks Global. Jakarta: Paramadina, 2002.

Yusufian, Hasan. Akal & Wahyu: Tentang Rasionalitas dalam Ilmu, Agama dan Filsafat. Jakarta: Sadra Press, 2011.

Zada, Khamami, dan Arief R Arofah. Diskursus Politik Islam. Jakarta: LSIP (lembaga Studi Islam Progresif) dan Yayasan TIFA, 2004.

Artikel Jurnal

Abbas, Nurlaelah. “Muhammad Abduh: Konsep Rasionalisme dalam Islam.” Jurnal Dakwah Tabligh 15, no. 1 (2014): 51–68.

Abdullah, Irwan. “Habib, Islam dan Otoritas Keagamaan: Penerimaan Masyarakat Muslim Banyuwangi.” Farabi 19, no. 1 (2022): 16–48.

Abror, Robby Habiba. “Pencerahan sebagai Kebebasan Rasio dalam Pemikiran Immanuel Kant.” Jurnal Yaqzhan: Analisis Filsafat, Agama dan Kemanusiaan 4, no. 2 (2018): 177-194.

Ahmadzai, Ashuqullah, dan Abdurahman Najrabi. “The Idea of Freedom in Islamic Thought.” Integrated Journal for Research in Arts and Humanities 2, no. 6 (2022): 219–24. https://doi.org/10.55544/ijrah.2.6.29.

Akmaliah, Wahyudi. “The Demise of Moderate Islam: New Media, Contestation, and Reclaiming Religious Authorities.” Indonesian Journal of Islam and Muslim Societies 10, no. 1 (2020): 1–24. https://doi.org/10.18326/ijims.v10i1. 1-24.

Alanuari, Alanuari Alan. “Otoritas Agama dari Akar Rumput Islam Indonesia.” Islam Nusantara: Journal for the Study of Islamic History and Culture 3, no. 1 (2022): 93–102. https://doi.org/10.47776/islamnusantara.v3i1.277.

Ali, Abdullah bin Hamid. “Mustafa Akyol’s Reopening Muslim Minds: A Return to Reason, Freedom, and Tolerance.” Journal of Islamic Philosophy 12 (2021): 75–101.

Ali Paya. “Review Freedom, Modernity, and Islam: Towards a Creative Synthesis. By Richard K. Khuri.” Journal of Law and Religion 15, no. 1/2 (2001): 561–65. https://doi.org/10.2307/1051567.

Ali-Karamali, Shaista P., dan Fiona Dunne. “The Ijtihad Controversy.” Arab Law Quarterly 9, no. 3 (1994): 238–57. https://doi.org/10.2307/3381568.

Al-Walid, Kholid, “Wilayat Al-Faqih Sebuah Konsep Pemerintahan Teo-Demokrasi,” JRP (Jurnal Review Politik) 3, no. 1 (2013): 140–153. https://doi.org/10.15642/jrp.2013.3.1.140-152.

Assyaukanie, Luthfi. “Fatwa and Violence in Indonesia.” The Journal of Religion & society 11 (2009): 1–21. https://doi.org/10504/64439.

Badarussyamsi, Badarussyamsi. “Pemikiran Abdulkarim Soroush tentang Persoalan Otoritas Kebenaran Agama.” Islamica: Jurnal Studi Keislaman 10, no. 1 (2015): 56–81. https://doi.org/10.15642/islamica.2015.10.1.56-81.

Bahri, Media Zainul, “Dialog antar Iman dan Kerja Sama Demi Harmoni Bumi,” Refleksi 13, no. 1 (2014): 61–96, https://doi.org/10.15408/ref.v13i1.993.

Balázs, Zoltán. “Ultimate Authority.” Public Affairs Quarterly 15, no. 3 (2001): 219–39.

Bartholomew, John Niles. “A Sociological View of Authority in Religious Organizations.” Review of Religious Research 23, no.2 (1981): 118–32.

Bauckham, Richard. “Scripture and Authority.” Transformation 15, no. 2 (1998): 5–11.

Bhojani, Ali-Reza, dan Morgan Clarke. “Religious Authority beyond Domination and Discipline: Epistemic Authority and its Vernacular Uses in the Shi‘i Diaspora.” Comparative Studies in Society and History 65, no. 2 (2023): 272–95. https://doi.org/10.1017/S0010417522000470.

Bistara, Raha. “Abdul Karim Soroush: Kebangkitan Kembali dan Reformasi dalam Wacana Keagamaan.” al- Aqidah 15, no. 1 (2023): 46–57.

Boutz, Jennifer, Hannah Benninger, dan Alia Lancaster. “Exploiting the Prophet’s Authority: How Islamic State Propaganda uses Hadith Quotation to Assert Legitimacy.” Studies in Conflict & Terrorism 42, no. 11 (2019): 972–96. https://doi.org/10.1080/1057610X.2018.1431363.

Burhani, Ahmad Najib. “Aksi Bela Islam: Konservatisme dan Fragmentasi Otoritas Keagamaan.” Jurnal Maarif Institute 11, no. 2 (2016): 15–29.

Cranmer, Frank. “The Right to Freedom of Thought in the United Kingdom.” European Journal of Comparative Law and Governance 8, no. 2–3 (2021): 146–70.

Fachrurozi, Moch. “Trilogi Kepemimpinan Islam: Analisis Teoritik terhadap Konsep Khilafah, Imamah dan Imarah.” Ilmu Dakwah: Academic Journal for Homiletic Studies 4, no. 12 (2008). 289-304. https://doi.org/10.15575/idajhs.v4i12.396.

Faiz, Fahruddin. “Kekerasan Intelektual dalam Islam (Telaah terhadap Peristiwa Mihnah Mu’tazilah).” Esensia: Jurnal Ilmu-Ilmu Ushuluddin 13, no. 1 (2012): 1–18. https://doi.org/10.14421/esensia.v13i1.719.

———. “Mihnah Mu’tazilah dalam Perspektif Teori Relasi Kuasa Michel Foucault.” Laporan Penelitian. Yogyakarta: LPPM Universitas Islam Negeri Sunan Kalijaga, 2013. https://digilib.uin-suka.ac.id/id/eprint/11889/.

Faiz, Muhammad Fauzinudin, Dawam Multazamy Rohmatulloh, dan Muhammad Solikhudin. “Challenging the Status Quo: Khaled M. Abou El Fadl’s Perspectives on Islamic Legal Authority and the Restrictive Fatwa on Women’s Solo Travel.” Journal Islamic law (JIL) 4, no. 1 (2023): 47-66.

Faizin, Hamam. “Berebut Otoritas Keagamaan (The Contestation of Religious Authority).” Dialog: Jurnal Penelitian dan Kajian Keagamaan, no. 65 (2008): 22-33.

Fakih, Zainun Kamaluddin. “Kontroversi Ketokohan Imam al-Ghazali.” Refleksi: Jurnal Kajian Agama dan Filsafat 2, no. 1 (2000): 57–70. https://doi.org/10.15408/ref.v2i1.14392.

Fauzi, Niki Alma Febriana. “Fatwa di Indonesia: Perubahan Sosial, Perkembangan, dan Keberagaman.” Jurnal Hukum Novelty 8, no. 1 (2017): 107–21.

Hajar, Elvira Sitna. “Institusi Pengawasan Publik (Hisbah) Menurut Ibnu Taimiyah.” An Nawawi 1, no. 2 (2021): 71–78. https://doi.org/10.55252/annawawi.v1i2.11.

Hakim, Muhammad Lutfi. “Hermeneutik-Negosiasi dalam Studi Fatwa-Fatwa Keagamaan: Analisis Kritik terhadap Pemikiran Khaled M. Abou El Fadl.” Istinbath 19, no. 1 (2020): 27-52 https://doi.org/10.20414/ijhi.v19i1.204.

Halim, Verawati, dan Jadi Sampurna Lima. “Kontribusi Gerrit Cornelis Berkouwer terhadap Pembahasan Kebebasan Manusia.” Verbum Christi: Jurnal Teologi Reformed Injili 6, no. 1 (2019): 27–44.

Haris, Abu Hanifah. “Sejarah Kerajaan Turki Uthmaniyah dan Sumbangannya dalam Bidang Sosiopolitik Abad Ke-14 Hingga Abad Ke-20 (History of the Ottoman Empire and its Contributions in Sociopolitical Aspects from 14th Century Until 20th Century).” Journal of Al-Tamaddun 15, no. 1 (2020): 85–107. https://doi.org/10.22452/JAT.vol15no1.6.

Harrison, Paul M. “Weber’s categories of Authority and Voluntary Associations.” American Sociological Review 25, no.2 (1960): 232–37.

Hasan, Nor. “Agama dan Kekuasaan Politik Negara.” Karsa: Jurnal Sosial dan Budaya Keislaman 22, no. 2 (2015): 298-310. https://doi.org/10.19105/karsa.v22i2.532.

Hasanuddin, Iqbal. “Hak Atas Kebebasan Beragama/Berkeyakinan: Sebuah Upaya Pendasaran Filosofis.” Societas Dei: Jurnal Agama dan Masyarakat 4, no. 1 (2017): 96-122. https://doi.org/10.33550/sd.v4i1.44.

Hasbiyallah, Hasbiyallah. “Islam dan Demokrasi: Kebebasan dan Hak Asasi dalam Pandangan Racid Ghannoushi.” Jurnal Tamaddun: Jurnal Sejarah dan Kebudayaan Islam 7, no. 1 (2019): 89-114.

Hashas, Mohammed. “Abdolkarim Soroush: The Neo-Muʿtazilite that Buries Classical Islamic Political Theology in Defence of Religious Democracy and Pluralism.” Studia Islamica 109, no. 1 (2014): 147–73.

Hasyim, Syafiq. “Religious Pluralism Revisited: Discursive Patterns of The Ulama Fatwa in Indonesia and Malaysia.” Studia Islamika 26, no. 3 (2019): 475–509.

Hazri, Tengku Ahmad. “Mustafa Akyol, Islam without Extremes: a Muslim Case for Liberty.” ICR Journal 4, no. 3 (2013): 466–68. https://doi.org/10.52282/icr.v4i3.468.

Hearn, Dana. “Fatawa and Religious Discourse as an Avenue of Participation.” The Arab Studies Journal 6/7, no. 2/1 (1998): 84–97.

In’amuzzahidin, Muh. “Konsep Kebebasan dalam Islam.” At-Taqaddum 7, no. 2 (2017): 259-276. https://doi.org/10.21580/at.v7i2.1206.

Jamali, P. S. Syed Masood, dan Khalid Waheed. “Mu‘tazilah, the First Rationalist School of Thought in Islamic History: Critical Study of its Ideology and Approach.” Hamdard Islamicus 43, no. 4 (2020): 71-96. https://doi.org/10.57144/hi.v43i4.63.

Jinan, Mutohharun. “Intervensi New Media dan Impersonalisasi Otoritas Keagamaan di Indonesia.” Jurnal Komunikasi Islam 3, no. 2 (2013): 321–48. https://doi.org/10.15642/jki.2013.3.2.321-348.

Kaul, Volker. “Freedom and Identity.” Philosophy & Social Criticism 39, no. 4–5 (2013): 487–98. https://doi.org/10.1177/0191453713481758.

Kebung, Konrad. “Membaca ‘Kuasa’ Michel Foucault dalam Konteks ‘Kekuasaan’ di Indonesia.” Melintas 33, no. 1 (2017): 34–51. https://doi.org/10.26593/mel.v33i1.2953.34-51.

Keles, Fethi. “A Review of Islam without Extremes: A Muslim Case for Liberty.” Anthropology - Faculty Publications. 7 (2011): 116-120

Khakha, Marilyn Joanna. “Critique of Nozick’s “Anarchy, State And Utopia".” International Journal of Law and Legal Jurisprudence Studies 3, no. 3 (2016): 416–23.

Kim, Hyung-Jun. “Praxis and Religious Authority in Islam: The Case of Ahmad Dahlan, Founder of Muhammadiyah.” Studia Islamika 17, no. 1 (1970): 69–92. https://doi.org/10.15408/sdi.v17i1.468.

Krämer, Gudrun, dan Sabine Schmidtke. “Introduction: Religious authority and Religious Authorities in Muslim Societies. A Critical Overview.” Speaking for Islam 100, (2014): 1–14.

Liberatore, Giulia. “Guidance as ‘Women’s Work’: A New Generation of Female Islamic Authorities in Britain.” Religions 10, no. 11 (2019): 1–16. https://doi.org/10.3390/rel10110601.

List, Christian, dan Laura Valentini. “Freedom as Independence.” Ethics 126, no. 4 (2016): 1043–1074.

Lubis, M. Ridwan. “Otoritas Keberagamaan dalam Islam.” Dialog: Jurnal Penelitian dan Kajian Keagamaan, no. 65 (2008). 6-21.

Mahfiid, Mahsun. “Hakikat Kebebasan Berpikir dan Etika (Mengintip Ruang Bertemu dan Ruang Berpisah).” Jurnal Hermeneia 6, no.1 (2007): 162-179. https://doi.org/10/medium.jpg.

Manese, Rohit Mahatir. “Pembatasan Kebebasan Beragama dan Berkeyakinan di Indonesia serta Implikasinya.” Societas Dei: Jurnal Agama dan Masyarakat 8, no. 1 (2021): 85–107. https://doi.org/10.33550/sd.v8i1.209.

Manshur, Fadlil Munawwar, N Hani Herlina, dan Ahmad Nabil Atoillah. “Doktrin Predestinasi dan Determinisme: Antara Muktazilah dan Asy’ariyah.” Tajdid 29, no. 2 (2022): 168–88.

Marbun, S. F. “Pemerintahan Berdasarkan Kekuasaan dan Otoritas.” Jurnal Hukum Ius Quia Iustum 3, no. 6 (1996): 28–43. https://doi.org/10.20885/iustum.vol3.iss6.art4.

Marjuni, Marjuni, dan Moch Khafidz Fuad Raya. “Liberal Thinking in Salaf Pesantren, is it Possible? (Freedom of Thought the Santri Ma’had Aly Sukorejo, Situbondo).” Jurnal Tatsqif 19, no. 2 (2021): 175–91. https://doi.org/10.20414/jtq.v19i2.4307.

Masmoudi, Radwan A. “What is Liberal Islam? The Silenced Majority.” Journal of Democracy 14, no. 2 (2003): 40–44.

McCarthy-Jones, Simon. “The Autonomous Mind: The Right to Freedom of Thought in the Twenty-First Century.” Frontiers in Artificial Intelligence 2, no.19 (2019): 1-17. https://doi.org/10.3389/frai.2019.00019

Mulia, Siti Musdah. “Potret Kebebasan Berkeyakinan di Indonesia sebuah Refleksi Masa Depan Kebangsaan Indonesia.” Nusantara; Journal for Southeast Asian Islamic Studies 14, no. 2 (2007): 110–25. http://dx.doi.org/10.24014/nusantara.v14i2.7152.

Muqoddas, Fahmi. “Kehendak Bebas dalam Pandangan Para Filsuf sebuah Problem Bidang Etika.” Unisia 4, no. 20 (1993): 61–70.

Mushonnif, Ahmad. “Fragmentasi Otoritas antar Organisasi Pemerintah dan Organisasi Keagamaan dalam Penentuan Awal Bulan Islam.” Al-Hukama: The Indonesian Journal of Islamic Family Law 3, no. 2 (2013): 165–79. https://doi.org/10.15642/al-hukama.2013.3.2.165-179.

Nasution, Latipah. “Hak kebebasan Berpendapat dan Berekspresi dalam Ruang Publik di Era Digital.” Adalah: Buletin Hukum dan Keadilan 4, no. 3 (2020): 38–39.

Nebhan Aydin, Yusuf. “Western Liberal Democracy: The Struggle of Muslims for Freedom, Equality and Dignity.” Journal of Muslim Minority Affairs 39, no. 1 (2019): 75–92. https://doi.org/10.1080/13602004.2019.1589126.

Nur’aeni, Ulvah. “Religious Authority in Women’s Mosque (Ummul Mukminin Mosque at Universitas Islam Bandung): Otoritas Keagamaan di Masjid Perempuan (Masjid Ummul Mukminin di Universitas Islam Bandung).” West Science Islamic Studies 2, no. 01 (2024): 60–70. https://doi.org/10.58812/wsiss.v2i01.619.

Nurudin, Muhamad. “Peranan Aliran Murji’ah dalam Membangun Kehidupan Toleransi di Masa Modern.” Fikrah 5, no. 1 (2017): 125–150. https://doi.org/10.21043/fikrah.v5i1.1769.

Parsons, Talcott. “Max Weber and the Contemporary Political Crisis.” The Review of Politics 4, no. 2 (1942): 155–72.

Pessagno, J. Meric. “The Murjiʾa, Īmān and Abū ʿUbayd.” Journal of the American Oriental Society 95, no. 3 (1975): 382–394. https://doi.org/10.2307/599350.

Philpott, Daniel. “Religious Freedom in Islam: A Global Landscape.” Journal of Law, Religion and State 2, no. 1 (2013): 3–21. https://doi.org/10.1163/22124810-00201001.

Pramana, Oktavianus M Yuda. “Prinsip Cedera dalam Hubungan Kebebasan dan Otoritas Menurut John Stuart Mill.” Dekonstruksi 9, no. 04 (2023): 33–44. https://doi.org/10.54154/dekonstruksi.v9i04.189.

Reinhart, A. Kevin. “What We Know about Maʿrūf.” Journal of Islamic Ethics 1, no. 1–2 (2017): 51–82. https://doi.org/10.1163/24685542-12340004.

Rice, Isaac L. “A Definition of Liberty.” The North American Review 136, no. 314 (1883): 40–54.

Ridho, Kholis. “Memperbincangkan Otoritas Keagamaan dalam Islam.” Dialog: Jurnal Penelitian dan Kajian Keagamaan 31, no. 65 (2008): 52–65.

Rozali, Yuli Asmi. “Penggunaan Analisis Konten dan Analisis Tematik.” Forum Ilmiah 19, no.1, (2022): 68-76

Rumadi, Rumadi. “Islam dan Otoritas Keagamaan.” Walisongo: Jurnal Penelitian Sosial Keagamaan 20, no. 1 (2012): 25–54. https://doi.org/10.21580/ws.20.1.183.

Saeed, Riaz Ahmad, dan Hafiz Muhammad Naeem. “Freedom of Expression and Speech: An Exploration of Waḥīduddīn Khān’s Views and Approach.” Journal of Islamic Thought and Civilization 10, no. 2 (2020): 148-169 https://doi.org/10.32350/jitc.102.09.

Saleh, Fauzan. “Kita Masih Murji’ah: Mencari Akar Teologis Pemahaman Keagamaan Umat Islam di Indonesia.” TSAQAFAH 7, no. 2 (30 November 2011): 215–246. https://doi.org/10.21111/tsaqafah.v7i2.1.

Sandang, Yesaya, dan Eko Wijayanto. “Konstruksi Konsep Hak Robert Nozick dan John Rawls (Sebuah Komparasi Pemikiran),” Pax Humana: Jurnal Humaniora Yayasan Bina Darma, 4, no. 1 (2017): 5-26.

Schäfer, Saskia. “Democratic Decline in Indonesia: The Role of Religious Authorities.” Pacific Affairs 92, no. 2 (2019): 235–255. https://doi.org/10.5509/2019922235.

Schwartz, Stephen. “The Failure of the “Turkish Model”.” Middle East Quarterly 21, no. 3 (2014): 1-3.

Selian, Della Luysky, dan Cairin Melina. “Kebebasan Berekspresi di Era Demokrasi: Catatan Penegakan Hak Asasi Manusia.” Lex Scientia Law Review 2, no. 2 (2018): 189–198.

Sirry, Mun’im. “Who are Those in Authority? Early Muslim Exegesis of the Qur’anic Ulū’l-Amr.” Religions 12, no. 7 (2021): 2-15. https://doi.org/10.3390/rel12070483.

Sovia, Sheyla Nichlatus. “Kritik Nalar Islam: Telaah Pemikiran Mohammed Arkoun.” Empirisma: Jurnal Pemikiran dan Kebudayaan Islam 30, no. 2 (2021): 121–134.

Swaine, Lucas. “Freedom of Thought as a Basic Liberty.” Political Theory 46, no. 3 (2018): 405–25. https://doi.org/10.1177/0090591716676293.

Syaifuddin, Helmy. “Islam dan Negara: Otoritas dan Kekuasaan dalam Pemikiran Islam.” Ulul Albab Jurnal Studi Islam 6, no. 1 (2005): 85–101.

Tutupary, Victor Delvy. “Kebebasan Kehendak (Free Will) David Ray Griffin dalam Perspektif Filsafat Agama.” Jurnal Filsafat 26, no. 1 (2016): 136–161. https://doi.org/10.22146/jf.12648.

Ulusoy, Kivanç. “Islam without Extremes: A Muslim Case for Liberty.” Perceptions 17, no. 3 (2012): 196-198.

Valentini, Laura. “Human Rights, Freedom, and Political Authority.” Political Theory 40, no. 5 (2012): 573–601.

Voegelin, Eric, dan Keith Algozin. “Liberalism and its History.” The Review of Politics 36, no. 4 (1974): 504–20.

Wafi, Hasan Abdul, dan Umi Wasilatul Firdausiyah. “Social Life in Human Will (Analysis of Friedrich Nietzsche’s Thinking on the Concept of Freedom).” Dalam Accept: Annual Conference on Community Engagement for Peaceful Transformation 1, no 1 (2022): 73–81.

Wagner, Sarah. “Islam without Extremes--A Muslim Case for Liberty.” Insight Turkey 14, no. 3 (2012): 215–218.

Weinstein, W L. “The Concept of Liberty in Nineteenth Century English Political Thought.” Political Studies 13, no. 2 (1965): 145–162.

Weiss, Bernard. “Interpretation in Islamic Law: The Theory of Ijtihād.” The American Journal of Comparative Law 26, no. 2 (1978): 199–212. https://doi.org/10.2307/839668.

Whyte, Shaheen. “Are Fatwas Dispensable? Examining the Contemporary Relevance and Authority of Fatwas in Australia.” Oxford Journal of Law and Religion 11, no. 2–3 (2022): 314–342.

Yanni Cao. “Discussion of the Importance of Freedom by Nozick.” International Journal of Frontiers in Sociology 5, no. 11 (2023): 131-135 https://doi.org/10.25236/IJFS.2023.051122.

Yousif, Ahmad. “Islam, Minorities and Religious Freedom: A Challenge to Modern Theory of Pluralism.” Journal of Muslim Minority Affairs 20, no.1 (2000): 29-41 https://doi.org/10.1080/13602000050008889.

Zacky, Mohamed Fouz Mohamed, dan Inaz Ilyas. “Islamic Ethics and Liberal Democracy: A Critical Analysis of Mustafa Akyol’s Perspectives.” IIUM Journal of Religion and Civilisational Studies 7, no. 1 (2024): 114–125.

Zubair, Achmad Charris. “Kebebasan Manusia Menurut Konsep Islam.” Jurnal Filsafat, no. 20 (1994): 1–13.

Web Page dan Sosial Media

Aaron Powell dan Adam Bates. “Is There a Muslim Case for Liberty? How Has Islam Traditionally Treated the Principles of Political Liberalism?” Free Thoughts Podcast. Diakses 30 Mei 2025. https://www.libertarianism.org/media/free-thoughts/muslim-case-liberty.

Aaron Powell dan Trevor Burrus. “Reopening Muslim Minds: A Return to Reason, Freedom, and Tolerance.” Free Thoughts Podcast. Diakses 3 Juni 2025. https://www.libertarianism.org/podcasts/free-thoughts/reopening-muslim-minds.

Akyol, Mustafa. “Curriculum Vitae.” Diakses 2 Oktober 2024. https://www.bc.edu/content/dam/bc1/schools/mcas/ics/PDFs/cv/Akyol_CV.pdf.

———. “Faith in Liberalism.” New Direction. Diakses 30 Mei 2025. https://newdirection.online/the-european-journal/article/faith_in_liberalism.

———. “Mustafa Akyol Home Page,” http://www.mustafaakyol.org/.

———. “Illiberal Democracy in France (And Beyond).” Diakses 4 Juni 2025. http://mustafaakyol.org/index.php/blog/posts-in-english/1038-illiberal-democracy-in-france-and-beyond-55.

———. “Islam Will Find its Own Way to Freedom.” Diakses 13 Juni 2025. http://www.mustafaakyol.org/index.php/blog/posts-in-english/962-islam-will-find-its-own-way-to-freedom-142.

———. “Muslims Need Liberalism, not just Democracy.” hurriyetdailynews. Turkiye, Desember 2011. https://www.hurriyetdailynews.com/opinion/mustafa-akyol/muslims-need-liberalism-not-just-democracy--9378.

———. “The Banned Malay Edition of ‘Islam without Extremes,” 2019. https://www.cato.org/blog/free-download-banned-malay-edition-islam-without-extremes

———. “Who Knows what Secularism is.” Diakses 4 Juni 2025. http://mustafaakyol.org/index.php/blog/posts-in-english/1102-who-knows-what-secularism-is-142.

Bagrac, Musa. Interview with Islamic Reformer Mustafa Akyol: “Islam Needs its Own Enlightenment.” Qantara.de, 17 November 2021. https://qantara.de/en/article/interview-islamic-reformer-mustafa-akyol-islam-needs-its-own-enlightenment.

Hamid, Shadi. “How Modernity Swallowed Islamism.” First Things (blog), 1 Oktober 2022. https://firstthings.com/how-modernity-swallowed-islamism/.

HuffPost. “The Forgotten Liberalism within Islam,” 16 Juli 2011. https://www.huffpost.com/entry/islam-forgotten-liberalism_b_898733.

Institute, Acton. “Mustafa Akyol,” Diakses 9 Oktober 2024. https://www.acton.org/about/staff/mustafa-akyol.

Kaynaca.Info. “Book Review,” Diakses 9 Oktober 2024. http://kaynakca.hacettepe.edu.tr/eser/52167510/kurt-sorununu-yeniden-dusunmek-yanlis-giden-neydi-bundan-sonra-nereye.

Meneguhkan Lagi Peran Akal, Kebebasan, Toleransi dalam Islam. Vol. 3. Reading in Social Sciences (RISOS), 2022. https://www.youtube.com/watch?v=CJh1Z5-ekxs.

Munawar-Rachman, Budhy, dan Luthfi Assyaukanie. “Pemikiran Mustafa Akyol ‘Reopening Muslim Minds Kembali ke Nalar, Kebebasan, dan Toleransi.’” Diskusi Serial Esoterika. Diakses 10 Maret 2025. https://www.youtube.com/watch?v=UgdUw0XzfPk.

Moad, Omar Edward. “What is Islamic Analytic Theology?” Yaqeen Institute for Islamic Research, 25 Juni 2018. https://yaqeeninstitute.org/read/paper/what-is-islamic-analytic-theology.

Moghul, Haroon. “Is Liberalism Islamic?: An Interview with Mustafa Akyol.” Religion Dispatches (blog), 23 Januari 2012. https://religiondispatches.org/is-liberalism-islamic-an-interview-with-mustafa-akyol/.

Nasr Hamid Abu Zayd: The Crisis of Islamic Discourse 2009, 2016. https://www.youtube.com/watch?v=Dw6mukydWLg.

Perrino, Nico. “So to Speak podcast: Mustafa Akyol on Jailing Journalists in Turkey, ‘Re-Educating’ Uyghurs in China, and Cultural Conformity in America.” America, 2019.

Publishers, Macmillan. “Book Review,” 2021. https://us.macmillan.com/books/9781250256072/reopeningmuslimminds/

TED Ideas Change Everything. “Mustafa Akyol’s TED talk,” Diakses 10 Oktober 2024. https://www.cato.org/about https://www.cato.org/people/mustafa-akyol.

Vanlıoğlu, Ahmet. “Dinde Zorlama Vardır!” Mihrap Haber.com, 10 Juli 2017. https://www.mihraphaber.com/video/2461571/ahmet-vanlioglu-dinde-zorlama-vardir.

Tesis dan Disertasi

Ardiansyah, Andri. “Pembaharuan Islam Perspektif Hassan Hanafi dan Nurcholish Madjid.” PhD Thesis, Universitas Islam Negeri (UIN) Syarif Hidayatullah Jakarta, 2022.

Michael P Bufano, “A Reconsideration of the Sunni-Shi’a Divide in Early Islam” Thesis Master, South Carolina, United States, Clemson University, 2008.

Faqihuddin, Ahmad. “Dinamika Pemikiran Islam di Indonesia (Studi Pemikiran Nurcholish Madjid tentang Liberalisme).” PhD Thesis, Universitas Islam Negeri (UIN) Syarif Hidayatullah Jakarta, 2023.

Muslim, Adi Abdullah. “Otoritas Keagamaan Abad Kedua dan Ketiga Hijriah (Kontestasi Ahli Fikih dan Ahli Hadis di Kufah).” PhD Thesis, Universitas Islam Negeri (UIN) Syarif Hidayatullah Jakarta, 2025.

Nurman, Silmi Novita. “Kebebasan Manusia dalam Pandangan Seyyed Hossein Nasr.” Tesis UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta, 2018.

Rusliyanto, A. “Gagasan Manusia Autentik dalam Mistisisme Jalal al-Din al-Rumi.” Tesis Sekolah Pascasarjana UIN Syarif Hidayatullah Jakarta, 2021.

KEBEBASAN BERAGAMA OTORITAS KEAGAMAAN DALAM PEMIKIRAN MUSTAFA AKYOL

Published

February 6, 2026

Details about the available publication format: PREVIEW

PREVIEW

ISBN-13 (15)

978-634-278-118-0

Physical Dimensions

How to Cite

KEBEBASAN BERAGAMA OTORITAS KEAGAMAAN DALAM PEMIKIRAN MUSTAFA AKYOL. (2026). Library Buku Penerbit KBM. https://librarypenerbitkbm.science/index.php/buku/catalog/book/1026